Moeten we bang zijn voor de staatsschuld die we nalaten aan onze kinderen? Misschien stellen we de verkeerde vraag. Staatsobligaties lijken namelijk veel meer op een spaarrekening dan op een lening. Je kunt je zelfs afvragen of die staatsobligaties wel echte leningen zijn. Ik wil in dit artikel een ander licht laten schijnen op het fenomeen staatsobligaties. Ik zie ze namelijk vooral als spaarmogelijkheid. Daarmee hoop ik de angst voor de zogenaamde staatsschuld wat weg te nemen.
Naar aanleiding van mijn vorige artikel op Joop.nl waren er commentaren van lezers die gevaar zagen in de oplopende staatsschuld die we zouden nalaten aan onze kinderen en kleinkinderen. Ik ben juist bang dat we een verwaarloosde maatschappij en verslechterd klimaat als erfenis doorgeven als we nu niet meer doen. Bovendien hoeven toekomstige generaties die zogenaamde staatsschuld helemaal niet terug te betalen. Dat gebeurt namelijk met nieuw gecreëerde euro’s. Als aan het eind van de looptijd de houders van de obligaties hun geld weer terugkrijgen hoeft niemand daar een boterham minder om te eten.
Sparen en lenen lijken meer op elkaar dan vaak wordt gedacht. Stel dat Mieke 50 euro over heeft en dat Henk die 50 euro tijdelijk onder zich krijgt. Mieke heeft dan een vordering van 50 euro en Henk een schuld van 50 euro. Kijk je vanuit Mieke, dan heeft zij geld gespaard. Kijk je vanuit Henk, dan heeft hij geld geleend. Het gaat om precies dezelfde situatie, alleen bekeken vanuit een andere kant.
Dit voorbeeld gaat om een lening tussen particulieren. Bij banken werkt geldschepping anders, maar dat verandert niets aan het punt dat sparen en lenen twee kanten van dezelfde medaille zijn.
Zo is het ook met staatsobligaties. Ook die vertonen uiteindelijk hetzelfde boekhoudkundige patroon als hierboven. De boekingsgang is iets ingewikkelder vanwege de betrokkenheid van centrale bank en commerciële banken, maar aan het eind van het liedje ziet het er hetzelfde uit. De vraag is dan: waarom noemen we dit ‘lenen’ en niet ‘sparen’?
Om dat uit te zoeken maken we eerst even een uitstapje: Mario heeft onlangs een pizzeria geopend en deelt vouchers uit in de buurt om zijn zaak te promoten. Hij heeft 100 vouchers uitgedeeld en hoopt dat ze niet allemaal tegelijk gebruikt worden. Maar hij heeft zich vergist. De buurtbewoners zijn dol op pizza’s en ze lijken er allemaal gebruik van te maken. Daar heeft Mario niet op gerekend, want hij heeft ook inkomsten nodig. Om het nadere faillissement te keren besluit hij om een deel van de vouchers terug te vragen in ruil voor de belofte dat ze over een maand een pizza met extra topping mogen komen halen. Op deze manier heeft de Mario het bestedingspatroon van de vouchers in de tijd uitgesmeerd.
Is dit nu sparen of lenen? Tja, Mario leende de vouchers tijdelijk van de buurtgenoten om die later weer terug te geven. Aan de andere kant, de buurtbewoners hadden hun vouchers nog niet nodig en brachten die tijdelijk onder bij Mario om ze later weer terug te krijgen.
Dit lijkt heel erg op wat de staat doet als die staatsobligaties uitgeeft. Eerst heeft de staat geld in omloop gebracht. Dat gebeurde toen de rekening van de aannemer voor de bouw van de brug werd betaald. Een deel van dat geld kwam via belastingen weer terug. Maar de rest bleef in omloop. De aannemer betaalde er zijn werknemers mee, die het weer gebruikten in de supermarkt, etc.
En nu komt de crux: de overheid wil niet dat die rest in omloop blijft, vanwege de kans dat dit voor inflatie zorgt. Daarom vraagt de overheid dat resterende geld tijdelijk terug door staatsobligaties uit te geven (te verkopen). Banken - en in tweede instantie particulieren - kunnen die van de overheid kopen en krijgen daar een vergoeding (een extra topping) voor.
Is dit nu sparen of lenen? Hoe je het noemt is waarschijnlijk niet belangrijk als je eenmaal door hebt hoe het zit. Zo niet, dan kan de naamgeving wel degelijk verwarrend zijn. Vanuit mijn optiek zijn staatsobligaties niet in de eerste plaats een manier voor de overheid om aan geld te komen, maar een manier om geld dat al in omloop is tijdelijk vast te zetten.
Daarom vind ik dat staatsobligaties eerder een vorm van sparen zijn dan van lenen. We hoeven er in geen geval bang voor te zijn dat we onze kinderen en kleinkinderen met een schuld opzadelen.
A nice little analysis. Thanks!