Een alternatief voor de heilige huisjes van de VVD en D66

Het kan anders - het kan beter!

In een column in Trouw geeft filosoof, jurist en schrijver Jurriën Hamer zijn mening over de stokpaardjes en heilige huisjes van de VVD die op het onlangs gehouden partijcongres wederom bevestigd werden. Over het algemeen ben ik het erg met Jurriën Hamer eens en ook zeker met de strekking van deze column dat de VVD de toekomst van Nederland ondermijnt. Overigens doet D66 daar lekker aan mee (#VVD-light).

Maar ik wil Hamer en de lezers toch graag wijzen op een grote valkuil. Het klopt dat politici steeds beweren dat ‘je het geld eerst moet verdienen voordat je het kunt uitgeven’. Overigens zijn het niet alleen politici van VVD-huize. Bijna iedereen, van rechts tot links, neemt dit voor zoete koek aan. En ondanks de kanttekeningen die Hamer erbij plaatst, gaat hij ook mee in het frame van de staat als huishouden. Als ik een nieuwe auto wil kopen, dan moet ik inderdaad eerst voor het geld zorgen. Dat kan door er eerst voor te sparen, of door het te lenen en dat geld later terug te betalen. Dit geldt voor jou en mij en ook voor een bedrijf - maar niet voor de staat!

De staat heeft een andere positie en rol in onze economie. De staat creëert zelf zijn geld, zodra deze het geld uitgeeft. Geld dat wordt terugontvangen (bijvoorbeeld via belastingen) verdwijnt. De staat kan dan ook niet sparen - het heeft geen spaarrekening waar het geld opzij zet voor slechte tijden of nieuwe investeringen. Omdat de staat zelf geld maakt hoeft deze dus ook geen geld te lenen. Waarom zou die?

Huh?

Ja, dat snap ik. Dit is inderdaad een hele andere manier van kijken. Wetenschappers van de Moderne Monetaire Theorie (MMT) laten op empirische wijze zien dat dit wel degelijk de juiste zienswijze is.

In de jaren 1990 was het hedgefundmanager Warren Mosler die als eerste deze ideeën begon te delen binnen de wetenschappelijke wereld. Het duurde even voordat deze ideeën voet aan de grond kregen. Econoom Stephanie Kelton, toen nog Stephanie Bell geheten, kon het zich ook niet voorstellen. Ze ging op onderzoek uit met de vraag ‘financieren belastingen en staatsobligaties de overheid?’ (Do Taxes and Bonds Finance Government Spending?). Zeer minutieus onderzocht ze hoe de regering van de VS uitgaven doet, en kwam tot haar eigen verbazing tot de conclusie dat daar geen belastinginkomsten of staatsobligaties voor nodig zijn. Sindsdien is Stephanie Kelton zeer actief in het verder onderzoeken en uitdragen van deze wijze van kijken. Haar boek The Deficit Myth is geschreven voor mensen zonder speciale economische achtergrond. Ook haar Tedtalk is een mooi startpunt als je er meer over wilt weten.

Al meer dan veertig jaar wordt het economische denken beheerst door economen die ach en wee roepen over een te grote overheid. Bezuinigingen en werkloosheid worden daarbij ingezet als middelen om de inflatie te beteugelen. Natuurlijk moeten we inflatie voorkomen. Maar niet op deze manier, want deze maatregelen zijn schadelijk voor de maatschappij.

We hebben een radicaal andere economische visie nodig. En politici die het lef hebben om daar achter te gaan staan.