|
Veel politieke keuzes worden gestuurd door hoe we met geld omgaan. Maar het huidige Nederlandse begrotingsbeleid houdt te weinig rekening met de toekomst. Het remt investeringen die ons op lange termijn juist sterker, gezonder en duurzamer zouden maken.
Wat gaat er mis? |
Volgens een recent artikel in ESB, geschreven door onder anderen Hans Vijlbrief (D66), zijn er drie grote problemen:
- Langetermijnvoordelen worden genegeerd
Investeringen in bijvoorbeeld onderwijs, infrastructuur of klimaatbeleid leveren pas later iets op. Maar ons begrotingssysteem kijkt vooral naar de korte termijn en ziet deze baten niet goed. - Stilstand is duurder dan je denkt
Door niet te investeren, lopen we risico’s: economische achteruitgang, schade aan het milieu, of hogere kosten in de zorg. Die risico’s worden nu niet goed meegewogen. - Slechte keuzes, minder welvaart
Omdat het systeem niet goed werkt, maken we suboptimale beleidskeuzes. Dat leidt uiteindelijk tot minder economische groei én slechtere overheidsfinanciën.
Zes voorstellen voor verbetering
De auteurs doen zes concrete voorstellen om het begrotingsbeleid toekomstbestendiger te maken:
- Realistisch begroten bij onzekerheid
Nu worden kosten vaak op ‘nul’ gezet als ze moeilijk te meten zijn. Dat is misleidend. Beter is om een zo goed mogelijke schatting te maken, ook als er onzekerheid is. -
Flexibeler omgaan met tekorten en overschotten
In crisistijd moet de overheid meer kunnen investeren. De schrijvers stellen voor in goede tijden de hogere schulden terug te betalen.
Ik moet hier echter wel een kanttekening bij maken: Als de overheid spaart, kunnen bedrijven en huishoudens minder sparen en investeren. Dat leidt vaak tot recessies. In plaats van een overschot nastreven, zou het begrotingstekort mogen meebewegen met de economie. Economen zoals Richard Murphy leggen uit dat dit beter past bij ons huidige geldsysteem, dat gebaseerd is op fiatgeld en niet meer op de Gouden Standaard. - Slimmer boekhouden
Nu worden alle uitgaven hetzelfde behandeld, of het nu gaat om consumptie of investeringen. Dat is niet logisch. Net als bedrijven zouden overheden investeringen moeten afschrijven over meerdere jaren, zodat de begroting beter laat zien wat echt wordt opgebouwd. - Echte prijzen rekenen
Veel kosten blijven verborgen, zoals milieuschade of gezondheidsproblemen door vervuiling. Door deze mee te rekenen (true pricing), krijgen we een eerlijker beeld van de werkelijke kosten en baten van beleid. - Klimaatschuld zichtbaar maken
Frankrijk rekent al uit wat klimaatverandering kost en wat nodig is om die kosten te beperken. Nederland zou dat ook moeten doen, zodat klimaatbeleid een vaste plek krijgt in de begroting. - Een nationale investeringsbank oprichten
Door bestaande fondsen te bundelen en los te maken van de politiek, kunnen we zorgen dat geld voor langetermijninvesteringen niet zomaar wordt weggehaald voor andere doelen.
Slotgedachte
Als we willen dat politiek keuzes maakt die goed zijn voor de toekomst, dan moet ons begrotingsbeleid dat ook mogelijk maken. Tijd voor een systeem dat investeringen in morgen niet afstraft, maar juist stimuleert.
