In mijn vorige artikel introduceerde ik, geïnspireerd door Abba P. Lerner, twee indicatoren om het effect van overheidsmaatregelen op de economie te beoordelen: prijsstabiliteit en werkgelegenheid. Maar hoe praktisch zijn deze indicatoren eigenlijk?
Een eerste vraag is of de overheid nog voldoende reactietijd heeft wanneer de economische signalen verslechteren—zoals oplopende inflatie of stijgende werkloosheid. Of is het al te laat zodra de indicatoren uitslaan? De economie lijkt in dit opzicht op een olietanker: traag reagerend op koerswijzigingen.
Een tweede vraag betreft de institutionele scheiding tussen regering en centrale bank. Is deze tweedeling wel zo efficiënt? Het risico bestaat dat beide instellingen elkaar tegenwerken. Denk aan een schip met twee kapiteins: één aan het hoofdroer en één aan de boegschroef. Die boegschroef is bedoeld voor fijnmazige manoeuvres, zoals aanleggen. Maar als beide kapiteins een verschillende koers voor ogen hebben en hun roeren onafhankelijk van elkaar bedienen, wordt het schip moeilijk bestuurbaar.
Een tweede vraag betreft de institutionele scheiding tussen regering en centrale bank. Is deze tweedeling wel zo efficiënt? Het risico bestaat dat beide instellingen elkaar tegenwerken. Denk aan een schip met twee kapiteins: één aan het hoofdroer en één aan de boegschroef. Die boegschroef is bedoeld voor fijnmazige manoeuvres, zoals aanleggen. Maar als beide kapiteins een verschillende koers voor ogen hebben en hun roeren onafhankelijk van elkaar bedienen, wordt het schip moeilijk bestuurbaar.
Deze metafoor is bijzonder actueel in het licht van recente ontwikkelingen in de Verenigde Staten. President Trump stimuleerde de economie met zijn "Big Beautiful Bill", wat leidde tot een oplopend begrotingstekort. Tegelijkertijd vreest de Federal Reserve voor oververhitting en overweegt een renteverhoging om de economie af te remmen. Trump aan het hoofdroer, Fed-voorzitter Jerome Powell aan de boegschroef—beiden met een andere visie op de koers van het economische beleid. De vraag is: wat zijn de gevolgen van deze botsing voor de Amerikaanse en mondiale economie?
De onafhankelijkheid van centrale banken is een essentieel onderdeel van de checks and balances binnen een democratische rechtsstaat. Maar die onafhankelijkheid staat onder druk. Trump heeft al meerdere pogingen gedaan om invloed uit te oefenen op instituties die hem niet welgevallig zijn. Het zou zeer ongewenst zijn als ook de Fed haar autonomie verliest.
Is het eigenlijke probleem niet dat het instrumentarium van centrale banken te beperkt is? Hun voornaamste wapen is het rentebeleid: het aanpassen van de rente waartegen commerciële banken kunnen lenen, en het beïnvloeden van de lange rente via de secundaire markt voor staatsobligaties. Maar deze maatregelen werken traag. Het duurt vaak lang voordat renteveranderingen doorwerken in de reële economie.
Een mogelijke oplossing zou kunnen zijn om de centrale bank een bindend adviesrecht te geven—een soort vetorecht—voordat overheidsmaatregelen worden doorgevoerd. Zo’n instemmingsrecht zou de coördinatie tussen monetair en fiscaal beleid kunnen verbeteren en voorkomen dat het schip stuurloos raakt.
De onafhankelijkheid van centrale banken is een essentieel onderdeel van de checks and balances binnen een democratische rechtsstaat. Maar die onafhankelijkheid staat onder druk. Trump heeft al meerdere pogingen gedaan om invloed uit te oefenen op instituties die hem niet welgevallig zijn. Het zou zeer ongewenst zijn als ook de Fed haar autonomie verliest.
Is het eigenlijke probleem niet dat het instrumentarium van centrale banken te beperkt is? Hun voornaamste wapen is het rentebeleid: het aanpassen van de rente waartegen commerciële banken kunnen lenen, en het beïnvloeden van de lange rente via de secundaire markt voor staatsobligaties. Maar deze maatregelen werken traag. Het duurt vaak lang voordat renteveranderingen doorwerken in de reële economie.
Een mogelijke oplossing zou kunnen zijn om de centrale bank een bindend adviesrecht te geven—een soort vetorecht—voordat overheidsmaatregelen worden doorgevoerd. Zo’n instemmingsrecht zou de coördinatie tussen monetair en fiscaal beleid kunnen verbeteren en voorkomen dat het schip stuurloos raakt.
