Dit is de titel van een video van J.D. Alt. Daarin minuten geeft hij in 30 minuten een illustratieve weergave van werking van onze economie. Stapsgewijs laat hij zien dat de hoe er in het algemeen wordt gedacht over de economie niet juist is en vervangt dat door de juiste zienswijze. Het laat ook de potentie zien van dit systeem, maar dan moeten we het wel eerst begrijpen.
In deze post vertel ik zijn verhaal in mijn eigen woorden, gebruikmakend van zijn illustraties.
In deze post vertel ik zijn verhaal in mijn eigen woorden, gebruikmakend van zijn illustraties.
J.D. Alt begint het verhaal met de afschaffing van de gouden standaard in 1971. Tot die tijd gold er in de meeste westerse landen de regel dat de hoeveelheid geld in relatie moest staan met de hoeveelheid goud (soms ook zilver) in de kluizen van de centrale banken, omdat bankbiljetten ingewisseld konden worden voor goud. Vanaf 1946 was dat georganiseerd middels het stelsel van Bretton-Woods, waarbij de Amerikaanse dollar inwisselbaar was voor goud en de valuta van andere westerse landen in een vaste verhouding stonden tot de dollar.
President Nixon schafte dit in 1971 af. Vanaf dat moment hebben we het z.g. fiduciaire geldsystem (fiatgeld). Staten kunnen in theorie ongelimiteerd geld creëren. Dit had gek genoeg geen invloed op de regels en procedures rondom geld. De oude normen en conventies uit de gouden standaard bleven van kracht, maar hadden geen rationele koppeling meer met de echte wereld van fiatgeld.
Dit plaatje geeft de heersende overtuigingen weer:
President Nixon schafte dit in 1971 af. Vanaf dat moment hebben we het z.g. fiduciaire geldsystem (fiatgeld). Staten kunnen in theorie ongelimiteerd geld creëren. Dit had gek genoeg geen invloed op de regels en procedures rondom geld. De oude normen en conventies uit de gouden standaard bleven van kracht, maar hadden geen rationele koppeling meer met de echte wereld van fiatgeld.
Dit plaatje geeft de heersende overtuigingen weer:
Dit komt erop neer dat het geld dat de regering kan besteden afkomstig is van de private sector via belastingen en staatsleningen. De maximale hoeveelheid is afhankelijk van de omvang van de private sector. Dit beperkt de handelingsvrijheid van de regering. Als de private sector niet meer voldoende heeft om te verstrekken aan de regering, moet deze gaan lenen in het buitenland.
Maar klopt beeld dit wel?
We moeten ons realiseren dat wat de regering uitgeeft weer terugkomt in de private sector.
We moeten ons realiseren dat wat de regering uitgeeft weer terugkomt in de private sector.
En hoe komt de private sector aan zijn geld? De staat is immers de enige die geld mag drukken. Een ander die dat doet zal worden vervolgd wegens valsmunterij.
NB De geldscheppende rol van banken wordt straks nog besproken.
De werkelijkheid is dat het geld eerst door de staat wordt gecreëerd en pas daarna in de private sector gebruikt kan worden. Voordat de regering het gecreëerde geld kan uitgeven aan publieke doelen moet de private sector bereid zijn om dat geld te accepteren in ruil voor producten en diensten. Dat is de belangrijkste doelstelling van belastingen. De staat heeft een belastingplicht ingesteld. Burgers en bedrijven moeten aan geld (in de door de staat bepaalde munteenheid) zien te komen om hun belastingplicht te voldoen. Dit geld gaat daardoor ook tussen burgers en bedrijven onderling gebruikt worden voor onderlinge transacties.
Het geld dat door de staat is gecreëerd en in de private sector in omloop is gebracht kun je opvatten als een tegoedbon waarmee iemand zijn belastingplicht kan voldoen.
Vergelijk het maar met de bon voor een gratis pizza. 'Mario' heeft in zijn buurt briefjes door de brievenbussen gedaan waarmee zijn buurtgenoten een gratis pizza kunnen komen halen. Zodra iemand zijn briefje inlevert in ruil voor een pizza gooit 'Mario' het briefje in de prullenbak, of de pizza-oven - in elk geval wordt het vernietigd. Zo is het ook met het geld dat de staat terugontvangt via de belastingen. Dat wordt vernietigd.
NB De geldscheppende rol van banken wordt straks nog besproken.
De werkelijkheid is dat het geld eerst door de staat wordt gecreëerd en pas daarna in de private sector gebruikt kan worden. Voordat de regering het gecreëerde geld kan uitgeven aan publieke doelen moet de private sector bereid zijn om dat geld te accepteren in ruil voor producten en diensten. Dat is de belangrijkste doelstelling van belastingen. De staat heeft een belastingplicht ingesteld. Burgers en bedrijven moeten aan geld (in de door de staat bepaalde munteenheid) zien te komen om hun belastingplicht te voldoen. Dit geld gaat daardoor ook tussen burgers en bedrijven onderling gebruikt worden voor onderlinge transacties.
Het geld dat door de staat is gecreëerd en in de private sector in omloop is gebracht kun je opvatten als een tegoedbon waarmee iemand zijn belastingplicht kan voldoen.
Vergelijk het maar met de bon voor een gratis pizza. 'Mario' heeft in zijn buurt briefjes door de brievenbussen gedaan waarmee zijn buurtgenoten een gratis pizza kunnen komen halen. Zodra iemand zijn briefje inlevert in ruil voor een pizza gooit 'Mario' het briefje in de prullenbak, of de pizza-oven - in elk geval wordt het vernietigd. Zo is het ook met het geld dat de staat terugontvangt via de belastingen. Dat wordt vernietigd.
Naast ervoor zorgdragen dat het door de staat uitgegeven geld wordt geaccepteerd door de private sector heeft het nog meer doeleinden: Een andere is om te zorgen dat er niet teveel geld in omloop is, iets dat zou kunnen leiden tot inflatie. Het onttrekken van geld uit de private sector door middel van gerichte belastingen kan de vraag naar schaarse middelen verminderen, en daarmee het gevaar van prijsopdrijving en inflatie.
Overigens is niet iedere prijsstijging het gevolg van te veel geld in omloop. Ook (plotselinge) verstoringen in de aanvoer van grondstoffen leiden tot hogere prijzen. Vooral als het grondstoffen zijn die veel gebruikt worden bij de productie van andere producten en diensten. Dit hebben we gezien met de oorlog in Oekraïne die geleid heeft tot hogere gasprijzen.
Overigens is niet iedere prijsstijging het gevolg van te veel geld in omloop. Ook (plotselinge) verstoringen in de aanvoer van grondstoffen leiden tot hogere prijzen. Vooral als het grondstoffen zijn die veel gebruikt worden bij de productie van andere producten en diensten. Dit hebben we gezien met de oorlog in Oekraïne die geleid heeft tot hogere gasprijzen.
Geldschepping gebeurt niet alleen door de staat maar ook door banken - instellingen die daartoe van de staat een banklicentie hebben gekregen. Geldschepping door banken gebeurt door het verstrekken van leningen. Op het moment dat een lening wordt verstrekt ontstaan 2 dingen: een schuld van de lener aan de bank en een tegoed voor de lener bij die bank. Deze geldschepping wordt teniet gedaan zodra de lening wordt afgelost.
We hebben nu gezien dat de staat dankzij het fiduciaire geldsystem zelf het geld creëert om producten en diensten in de private sector te verwerven. Dus waarom zou de staat nog steeds geld moeten lenen? In het verleden leenden koningen geld van rijke kooplieden om oorlogen te kunnen voeren. En onder de gouden standaard was het nodig om de hoeveelheid geld in de samenleving gelijk te laten lopen met de hoeveelheid goud (en/of zilver). Met de afschaffing van de gouden standaard is die reden komen te vervallen. Staatsleningen (obligaties) bestaan nog steeds. Maar deze dienen tegenwoordig een ander doel en het is voor een goed begrip van de economie belangrijk dat we inzien wat dat doel is.
Staatsobligaties bieden een spaarmogelijkheid. De private sector kan in ruil voor rente normaal geld omruilen voor een speciale vorm van geld: staatsobligaties. Na de afgesproken periode wordt het geld weer uitgekeerd.
We hebben nu gezien dat de staat dankzij het fiduciaire geldsystem zelf het geld creëert om producten en diensten in de private sector te verwerven. Dus waarom zou de staat nog steeds geld moeten lenen? In het verleden leenden koningen geld van rijke kooplieden om oorlogen te kunnen voeren. En onder de gouden standaard was het nodig om de hoeveelheid geld in de samenleving gelijk te laten lopen met de hoeveelheid goud (en/of zilver). Met de afschaffing van de gouden standaard is die reden komen te vervallen. Staatsleningen (obligaties) bestaan nog steeds. Maar deze dienen tegenwoordig een ander doel en het is voor een goed begrip van de economie belangrijk dat we inzien wat dat doel is.
Staatsobligaties bieden een spaarmogelijkheid. De private sector kan in ruil voor rente normaal geld omruilen voor een speciale vorm van geld: staatsobligaties. Na de afgesproken periode wordt het geld weer uitgekeerd.
Het geld dat besteed wordt aan staatsobligaties verdwijnt dus gedurende een bepaalde periode uit de private sector. Gedurende die periode ontvangt de private sector van de staat rente. Voor de private sector zijn staatsobligaties een spaarmogelijkheid - voor de staat zijn ze naast belastingen een tweede mogelijkheid om (tijdelijk) geld uit omloop te halen. Zie ook mijn artikel over de Amerikaanse Warbonds in de Tweede Wereldoorlog.
Je hebt waarschijnlijk al opgemerkt dat er niks de bak van de regering ("FG") instroomt - alleen maar uit. Dat is ook niet nodig want zoals gezegd creëert de staat zelf het geld dat ze wil besteden. De regering heeft dus geen bak met geld maar een geldcreatiemachine.
Je hebt waarschijnlijk al opgemerkt dat er niks de bak van de regering ("FG") instroomt - alleen maar uit. Dat is ook niet nodig want zoals gezegd creëert de staat zelf het geld dat ze wil besteden. De regering heeft dus geen bak met geld maar een geldcreatiemachine.
Met datgene wat de regering aanschaft in de private sector creëert ze collectieve producten en diensten, zoals wegen en bruggen, scholen en ziekenhuizen, etc. Dit komt de inwoners van de staat ten goede en stimuleert de private sector.
Tenslotte iets over terminologie. Woorden doen er immers toe. Doordat we de economie niet goed begrijpen zijn we geneigd om woorden te gebruiken die een negatieve bijsmaak hebben, zoals 'begrotingstekort' en 'staatsschuld'. Maar eigenlijk zijn dat niet de juiste woorden. We moeten ze vervangen door iets positiefs waarmee de potentie van het economische systeem tot uiting wordt gebracht.
We zijn eraan gewend om te spreken over 'begrotingstekort' als de regering in een jaar meer geld uitgeeft dan ze via belastingen terugontvangt. We zijn zo gebrand op dat 'tekort' dat we niet meer zien dat het gevolg ervan is dat we in de private sector meer te besteden hebben. Dus in plaats van te spreken over 'begrotingstekort' is het beter om dit 'bestedingsresultaat', 'bestedingspotentie' of 'potentieel bestedingsresultaat' te noemen.
Hierboven hebben we al gesproken over staatsobligaties. In de alledaagse wereld worden deze nog steeds gezien als staatsleningen. Je kunt nu inzien dat het helemaal geen lening is maar een rentegevende spaarpot. In plaats van 'staatsschuld' zouden we - in navolging van Stephanie Kelton - over 'nationale spaarreserve' moeten spreken.
Oproep aan de lezer: heb je nog betere termen om te gebruiken, laat me dat vooral weten met een commentaar op deze post.
We zijn eraan gewend om te spreken over 'begrotingstekort' als de regering in een jaar meer geld uitgeeft dan ze via belastingen terugontvangt. We zijn zo gebrand op dat 'tekort' dat we niet meer zien dat het gevolg ervan is dat we in de private sector meer te besteden hebben. Dus in plaats van te spreken over 'begrotingstekort' is het beter om dit 'bestedingsresultaat', 'bestedingspotentie' of 'potentieel bestedingsresultaat' te noemen.
Hierboven hebben we al gesproken over staatsobligaties. In de alledaagse wereld worden deze nog steeds gezien als staatsleningen. Je kunt nu inzien dat het helemaal geen lening is maar een rentegevende spaarpot. In plaats van 'staatsschuld' zouden we - in navolging van Stephanie Kelton - over 'nationale spaarreserve' moeten spreken.
Oproep aan de lezer: heb je nog betere termen om te gebruiken, laat me dat vooral weten met een commentaar op deze post.
